Общество

Тĕрлĕ ыйтăва сÿтсе явнă

Тĕрлĕ ыйтăва сÿтсе явнă

Декабрĕн 3-мĕшĕнче Пĕтĕм тĕнчери инвалидсен кунне паллă тăваççĕ. Ку вăл — чир-чĕре пăхмасăрах тĕрлĕ ĕçе хастаррăн хутшăнакансен, йывăрлăхсенчен хăрамасăр малалла талпăнакансен кунĕ. Çак уяв пирĕнпе юнашар пулăшу тата тимлĕх ыйтакан çынсем те пуррине аса илтерет. Çавна май районти тĕп библиотекăн вулав залĕнче "Инвалидсен право хÿтĕлевĕ" темăпа çавра сĕтел йĕркелерĕмĕр. Ăна районти инвалидсен обществин председателĕнче тăрăшакан Ирина Албутова ертсе пычĕ. Мероприятие РФ Пенси фончĕн районти управленийĕн начальникĕ Ирина Белобаева, районти ĕçпе тивĕçтерекен центр директорĕ Екатерина Жукова, медицинăпа социаллă экспертиза бюровĕн специалисчĕсем тата район администрацийĕн социаллă хÿтлĕх пайĕн ĕçченĕсем хутшăнчĕç. РФ Ял хуçалăх банкĕн вырăнти уйрăмĕн специалисчĕ Ирина Соколова "Финанс пĕлĕвĕ"

Хыпарсăр çухалман вĕсем

Раштав уйăхĕн 3-мĕшĕнче Раççейре Паллă мар салтаксен кунне ирттерме йышăннă. Камсем вĕсем паллă мар салтаксем?.. Вăрçă хирĕнче пур вăйпа тăшмана хирĕç тăракансем, тыткăнра асапланса вилекенсем, тĕлли-палли юлмиччен сирпĕнсе кайнисем... Хыпарсăр çухалнисем... Кашни ялтах пур ун пек салтаксем. Вăрçа кайнă чух вĕсен ят, хушамат, ашшĕ ячĕ пулнă. Вăрçăри хаяр çапăçу хыççăн вара хăш-пĕр салтак ятсăрах тăпра айне пулнă, çухалнă. Паянхи кун шыравçăсем кунсерен салтак юлашкийĕсене тупса çĕклеççĕ, чылайăшĕ вĕсенчен — ятсăр... Эпир те ытти шыравçăсемпе иртнĕ çулла экспедицире пулнă чух 190 салтака тирпейлесе юлашки çула ăсатрăмăр, анчах та 11-шĕнне çеç ятне тупса палăртма, тăванĕсене пĕлтерме май пулчĕ. 2018 çулта Чăваш Енри 5 салтак тăванĕсем патне таврăнчĕç, тăван ял масарĕ çинче канлĕх тупрĕç. Ç
Инсульт

Инсульт

Çĕр çинче чĕрепе юн тымарĕсен тата рак палăрăмĕсем хыççăн пурăнас кун-çула вăхăтсăр татаканни инсульт шутланать. Чире парăнтарнисен те чылайăшĕн ĕç тухăçлăхĕ чакать. Мĕне пула хавшать-ши çын пурнăçĕ? Паллах, чи малтан, юн пусăмĕ пĕр шайра тăманнипе. Чĕрен ишеми чирĕ пулнипе. Сахăр диабечĕ палăрнипе. Пирус туртнипе, ÿт-пÿ тулса пынипе, сăра-эрех ĕçнипе. Ÿсĕм çулĕпе ăруран ăрăва куçакан чирсем те витĕм кÿреççĕ. Инсульт пуç мими патне пыракан юн тымарĕсем пĕрĕннипе те пулма пултарать. Малтанах çын вăй-халĕ чакнине сисме пуçлать, аллисем "çывăрма" пăхаççĕ, калаçу кĕскелет, пĕр куç япăхрах курма тытăнать... 24 сехет хушшинче çак палăрăмсем татах та вăйланаççĕ. Инсульт ытларах кăнтăрла пулать. Вăл вăхăтра пĕр енчи алăра, урара вăй-хал чакни палăрать. Часах вĕсем нимĕн туйми пулаççĕ. Çын калаçни

Ан çулăхтăр сахăр диабечĕ

Юнри сахăр шайĕ кирлинчен нумайрах пулсан чире янине сахăр диабечĕ теççĕ. Врачсем ытларах «сахăр» мар, юнра «глюкоза» ÿснипе çыхăннине диабет теççĕ. Вĕсем иккĕшĕ те организма вăй паракан çăлкуçсем шутланаççĕ. Эпир кирлине апатпа пĕрле илетпĕр-çке. Мĕн çини апат хуранĕпе пыршăра ирĕлет. Глюкоза юна лексе пĕтĕм организма саланать. Автомашинăна бензин кирлĕ евĕрех, çынна глюкоза ÿсме, утма, шухăшлама тата ыттине те пулăшать. Вăл юнран органсене тÿрех лекеймест. Ăна инсулин кирлĕ. Вăл — ăш парĕ туса кăларакан гормон. Организмра инсулин çитмесен органсемпе клеткăсене глюкоза сахалрах пырать. Çавна пула вăл юнра нумайланать. Пирĕн çĕршывра 2 миллион ытла çын сахăр чирĕпе чирлет. Вĕсенчен 200 пинĕшĕн пĕрремĕш типли шутланать. Иккĕмĕш типлă сахăр диабечĕ те пулать. Вĕсемсĕр пуçне тата сайра хутра
Алă парса пулăшни — ĕмĕрлĕх чĕрере

Алă парса пулăшни — ĕмĕрлĕх чĕрере

"Çут тĕнче ырă çынсемсĕр мар. Вĕсем пурришĕн савăнатăп", — терĕ Чĕчкен ялĕнче пурăнакан хисеплĕ Альба Бариевна Мустафина. Вăл кăçал çурт умĕнче ларакан тиреке тĕпрен касма май килнĕшĕн чунтан хĕпĕртенĕ. Епле савăнмăн? 60—70 çул ытла ÿснĕ йывăçа икĕ алăпа та ытамлама çук вĕт. Унăн сарлакăшĕ пĕр метр ытла, унпа пĕрлех вăл пĕлĕтеллĕ кармашнă та кармашнă. Турачĕсем çурт тăррине мĕн чухлĕ сиен кÿмен-ши? Ватă çыншăн вара çурт тăррине кашнинчех юсасси çăмăл ĕç мар. Йывăçа касас ыйту нихăçан та канăç паман. Яланах шухăшланă ун пирки. Кăçал вара ыйтăва уçăмлатас тесе Альба Бариевна район администрацийĕн пуçлăхĕ патĕнче пулнă, Александр Осиповпа тĕл пулнă. — Мĕн ыйтупа килнине каласа патăм. Çурт умĕнчи йывăçа касма пулăшу ыйтрăм. Вăл хирĕçлемерĕ. Пулăшатпăр тесе çирĕплетсех хурав пачĕ мана. Тавах ă
Пĕр-пĕрне ăнланни, хисеплени пулăшать

Пĕр-пĕрне ăнланни, хисеплени пулăшать

Çулла вăл кĕркуннеччен кăна. Çапла, кун иртет те каç пулать, вăхăт ытла та питĕ хăвăрт шăвать. Тинрех кăна çап-çамрăкчĕ, халĕ вара вĕсем — "Ĕç ветеранĕ" ята тивĕçнĕскерсем. Комсомольскинче пурăнакан Девора Гавриловнăпа Емельян Васильевич Спиридоновсем пурнăçа ахальтен пурăнса ирттермеççĕ. Вĕсен ĕç стажĕ кашнийĕн 40 çултан иртнĕ. Пысăк хастарлăхпа ĕçленĕшĕн иккĕшĕ те тĕрлĕ наградăсене тивĕçнĕ. Çак кунсенче Девора Спиридонован пурнăçĕнче тепĕр паллă пулăм пулчĕ. Хĕрарăма тава тивĕçлĕ ĕçĕсемшĕн тата нумай çул тÿрĕ кăмăлпа ĕçленĕшĕн район администрацийĕн пуçлăхĕн Хисеп грамотине парса чысларĕç. Девора — Елчĕк район хĕрĕ. Вăл Тĕмер ялĕнчи Людмила Кирилловнăпа Гавриил Гаврилович Гавриловсен нумай ачаллă çемйинче çуралса ÿснĕ. Хĕрачан амăшĕ ĕмĕрĕпе вĕрентекенре ĕçленĕ, ашшĕ вара — колхозра. Вунă
Чи лайăх дружинник паллă

Чи лайăх дружинник паллă

çал Чăваш Енре пĕрремĕш хут чи лайăх дружиннике палăртма конкурс йĕркелерĕç. Район шайĕнче çĕнтернисем республика ăмăртăвĕнче "Чи лайăххи" ята тивĕçессишĕн тăрăшрĕç. Тупăшу питĕ хĕрÿ иртрĕ. Дружинниксен хăйсене пур енлĕн кăтартма тиврĕ. Вĕсем пăшалтан та печĕç, саккунсене пĕлнине кăтартрĕç, пĕрремĕш медицина пулăшăвĕ пачĕç. Çавăн пекех халăх дружинникĕсен кĕлетке-çурăм пиçĕлĕхне те тĕрĕслерĕç. Çак пахалăхсем вĕсене общество ĕçне пурнăçланă чухне кирлĕ пуласси куçкĕрет. Республика конкурсĕнче палăрнисене ноябрĕн 30-мĕшĕнче Шупашкарти 1-мĕш спорт шкулĕнче чысларĕç. "Чи лайăх халăх дружинникĕ" ята Элĕк районĕнчи Эрик Ванифатьев çĕнсе илнĕ. Иккĕмĕш вырăна Çĕрпÿ районĕнчи Григорий Григорьев тухнă, Вăрмар районĕнчи Александр Краснов виççĕмĕш вырăн йышăннă. Пирĕн район чысне хÿтĕленĕ Вера Сивкин
Ача сачĕн пĕрремĕш кирпĕчĕсене хучĕç

Ача сачĕн пĕрремĕш кирпĕчĕсене хучĕç

Комсомольскинче 5 çул каялла çĕнĕ ача сачĕ хута кайнине кашниех ас тăвать, паллах. Ун чухне ачасене аталанма услови туса панăшăн, ача-пăча садне хута янăшăн еплерех савăннăччĕ ашшĕ-амăшĕсем, асламăшĕ-аслашшĕсем. Çитес çул вара пысăк та илемлĕ çĕнĕ ача сачĕ Урмаел салинче хута кайĕ. Кунта строительсем ĕçлеме тытăннă ĕнтĕ: никĕсне хывнă, кирпĕч турттарса килнĕ. Ноябрĕн 29-мĕшĕнче вара савăнăçлă лару-тăрура пĕрремĕш кирпĕчсене хучĕç. Уява район администрацийĕн пуçлăхĕ Александр Осипов, Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕн депутачĕсем Петр Краснов, Юрий Попов, Урмаел ял тăрăхĕн пуçлăхĕ Минзаит Зайнуллин, ял çыннисем, шкул ачисем, педагогсем хутшăнчĕç. Уява юрă-ташăпа уçрĕç, сумлă хăнасем ача сачĕн пĕрремĕш кирпĕчĕсене хучĕç. Савăнма сăлтав пур. 2019 çулхи август уйăхĕнче ача садне хута яма палă

Хутшăну çирĕпленет

Ноябрĕн 28-мĕшĕнче ЧР Правительство çур-тĕнче Беларуç Республикипе Чăваш Республики хушшинчи ăслăлăхпа техника, суту-илÿпе экономика тата культура çыхăнăвĕсене анлăлатас енĕпе ĕçлекен ушкăнăн XI ларăвĕ иртнĕ. Ларура Чăваш Республикин Министрсен Кабинечĕпе Беларуç Республикин Правительстви суту-илÿпе экономика, ăслăлăхпа техника тата социаллă пурнăçпа культура енĕпе 2017—2019 çулсем валли тунă килĕшĕве тĕпе хурса палăртнă мероприятисене ĕçе кĕртнине сÿтсе явнă. Экспорт тата импорт хутшăнăвĕсен кăçалхи тăхăр уйăх кăтартăвĕсемпе вăл иккĕмĕш вырăнта тăрать. Тавар çаврăнăшĕн калăпăшĕ 17,2 процент ÿснĕ, экспорт — 19,5 процент, импорт 16,3 процент хăпарнă. "Ÿсĕм пурри пире малашне тата та тухăçлăха ÿстерсе пыма хавхалантарать. Экспорта промышленноç таварĕсене куçарма меллĕ. Пуласлăхри потенциал
Тĕрĕс ăсти – Елена

Тĕрĕс ăсти – Елена

Анне... Çак тăватă сас палли хăйĕнче мĕн чухлĕ ырă та çепĕç туйăм пытарса тăмасть-ши? Сăвăçсемпе композиторсем аннене ахахпа та, çутă çăлтăрпа та, чи хитре чечекпе те танлаштараççĕ. Анне вăл — пурнăç, юрату, кил-çурт ăшши, тăнăçлăхпа лăпкăлăх хуçи... Аннесен алли те ылтăн. Кил-çурта тытса пынипе пĕрлех тĕрлĕ ĕç тума та ĕлкереççĕ вĕсем. Районти "Çĕр тата çынсем" музейре ноябрĕн 28-мĕшĕнче "Аннен ылтăн аллисем" тĕрĕллĕ картинăсен куравĕ уçăлчĕ. Ăна Аннесен кунне тата район 80 çул тултарнине халалланă. Картинăсен ăсти — Аслă Чурачăкра пурăнакан Елена Геннадиевна Просвирнова. Хĕрарăм вырăнти культура çуртĕнче ĕçлет, мăшăрĕ, Сергей Александрович, культорганизатор. — Просвирновсем — ялта хисеплĕ, ĕçчен çемье. Кил-тĕрĕшре выльăх-чĕрлĕх тытаççĕ, хур-кăвакал усраççĕ. Мăшăрĕпе вĕсем икĕ ача çитĕнт