Суббота, Октябрь 24

Общество

Ĕçчен çын хисепре

Ĕçчен çын хисепре

Нĕркеç ялĕнче пурăнакансем Валентина Максимовăна çынпа ăшшăн калаçнишăн, пулăшма хатĕр пулнăшăн хисеплеççĕ. Вăл пулăшу ыйтакана яланах алă тăсать, нихăçан та: "Çук. Халех мар. Пĕлместĕп" — тесе хуравламасть. —Халех! — тет яланах. Кун пирки ялта пурăнакансем тĕслĕхпе çирĕплетсе пама пултараççĕ. Вăл хама та пĕрре кăна мар алă тăсса панă, йывăр вăхăтра кирлĕ сĕнÿ-канашпа лăплантарнă. Валентина Михайловна Максимован ĕç опычĕ чăннипех те пысăк, вăл районти тĕп больницăра 42 çул ытла тăрăшать. 1976 çулта Канаш хулинчи медицина училищинчен вĕренсе тухнă та, унтанпа шурă халата хывман. — Алла диплом илсессĕн çамрăк специалиста Кайнлăкри фельдшер пунктĕнче ĕçлеме шанчĕç. Вĕçĕ çул тăрăшрăм унта. Ун хыççăн вара районти тĕп больницăра ĕçе кÿлĕнтĕм. 17 çул хушшинче гинекологи, хирурги, инфекци, тера
Тĕнчене илем кÿреççĕ чечексем

Тĕнчене илем кÿреççĕ чечексем

Халăхра: «Çыннăн хăйĕн пурнăçĕнче арçын ача çитĕнтермелле, çурт хăпартмалла, йывăç лартмалла», — теççĕ. Çав вăхăтрах пĕр ăслă çын: «Этемме телейлĕ пулма нумай кирлĕ мар — сарă хĕвелпе тăнăç тÿпе тата чечек пулсан çитет», — тенĕ. Енчен те пиртен кашнийĕ пĕр чечек анчах çитĕнтерсен те эпир пурăнакан Çĕр-аннемĕр çăтмаха çаврăннă пулĕччĕ те-и?! Чечек — вăл пурнăç, илем... Çакна вара сăпайлă, ыттисене ăнланма тăрăшакан, вĕсене ырă енне улшăнма пулăшакан çынсем анчах тума пултараççĕ. Çакăн евĕр ăста ĕçченсенчен пĕри — Тукайри Михаил Архангел ячĕллĕ чиркÿ настоятелĕ Леонтий Акчурин иерей. Леонтий иерей Тукай ялĕнче иккĕмĕш çул анчах, Михаил Архангел чиркĕвĕ — унăн пĕрремĕш прихучĕ. Чиркÿ картишĕнче тĕрлĕ тĕслĕ çеçкесене курсан чарăнмасăр иртсе кайма чунăм тÿсмерĕ. Эпир кĕнĕ чухне Леонтий атте вы
Августăн 22-мĕшĕ – Раççей патшалăх ялавĕн кунĕ

Августăн 22-мĕшĕ – Раççей патшалăх ялавĕн кунĕ

22-мĕшĕнче çĕршывăмăр хăйĕн наци уявĕсенчен пĕрне — РФ Патшалăх ялавĕн кунне — паллă тăвать. Ăна Раççей Президенчĕн 1994 çулхи августăн 22-мĕшĕнче алă пуснă указĕпе туса хунă. Виçĕ тĕслĕ ялавăн историйĕ пуян. Шурă-кăвак-хĕрлĕ тĕслĕ ялава пуçласа Алексей Михайлович патша вăхăтĕнче «Орел» карап çинче çĕкленĕ. I Петĕр вăхăтĕнче триколор патшалăх ялавĕ пулса тăнă ĕнтĕ — ăна Раççейĕн питĕ хăвăрт аталанакан флочĕн мĕнпур карапĕ çинче çĕкленĕ. Шăпах I Петĕр 1705 çулта Указ кăларнă, вăл кашни карап çине виçĕ тĕслĕ ялав çакма хушнă, унăн тĕслĕхне те хăех ÿкерсе кăтартнă, йĕрсем, тĕссем мĕнле пулмаллине палăртнă. Кашни тĕсĕн — хăйĕн пĕлтерĕшĕ: шурри — ирĕклĕх, кăвакки — авалтанпах Раççее хÿтĕлекен Турă Амăшĕ, хĕрли вара — вырăссемшĕн кăтартуллă хăюлăхпа ырă кăмăл. Раççей патшисем ялав ÿкерчĕкне пĕ
Халăхпа тĕл пулчĕç, ĕç-хĕлпе паллашрĕç

Халăхпа тĕл пулчĕç, ĕç-хĕлпе паллашрĕç

Унăн тĕп темисем çаксем пулчĕç: РФ пенси тытăмне улшăнусем кĕртесси çинчен калакан саккуна сÿтсе явасси; ял хуçалăхĕн уй-хирти ĕç-хĕлĕсемпе паллашасси. Çавăн пекех — вырăнти харпăр хăй сĕнĕвĕсене шута илсе пурнăçланакан программăпа туса ирттерекен ĕçсем, пушар хăрушсăрлăхĕпе шыври асăрханулăх. Района информкунри темăсене çутатма Чăваш Республикин Патшалăх Канашĕн депутачĕ Петр Краснов, «АСК» ОООн соучредителĕ Александр Капитонов килсе çитрĕç. Пурте пĕрле: район администрацийĕн пуçлăхĕ Александр Осипов, район администрацийĕн пуçлăхĕн çумĕ — капиталлă юсав тата коммуналлă хуçалăх пайĕн ертÿçи Александр Краснов, районти пушар надзорĕн уйрăмĕн начальникĕпе Дмитрий Кузьминпа Иван Чаркин инспектор, РФ Пенси фончĕн Комсомольски уйрăмĕн начальникĕ Ирина Белобаева, ял поселенийĕсен пуçлăхĕсем Урма

Коммуналлă тÿлевсемшĕн — компенсаци

Çурт-йĕр тата коммуналлă пулăшусемшĕн тÿлесси кашнинех пырса тивет. Чылай чухне çак тÿлевсен шайĕ аванах пысăк пулнине асăрхама пулать. Палăртмалла, граждансен хăш-пĕр категорийĕсем çурт-йĕр тата коммуналлă пулăшусемшĕн тÿленĕ чухне патшалăхăн социаллă çăмăллăхĕсемпе усă курма пултараççĕ. Çакăн çинчен вара кашниех пĕлмест те пулĕ. Çавна май районти социаллă пулăшу уйрăмĕн начальникне Ираида Никитинана час-часах сиксе тухакан ыйтусене уçăмлатма ыйтрăмăр — Ираида Алексеевна, коммуналлă пулăшусене тÿленĕ чухне пирĕн районта пурăнакансем мĕнле çăмăллăхсемпе усă курма пултараççĕ-ши? — Чи малтанах социаллă пулăшу сахал тупăшлă çемьесене пырса тивни çинчен каламалла. Енчен те пурăнмалли çурт-йĕршĕн тата коммуналлă пулăшусемшĕн тÿлекен укçа çемьери пĕтĕмĕшле тупăшăн 22 процентĕнчен ытларах пулса
Уй-хирте

Уй-хирте

Çанталăк кĕр енне сулăнма тытăнни сисĕнме пуçларĕ. Çак тапхăрта ял хуçалăх производство кооперативĕсемпе колхозсенче, фермер хуçалăхĕсенче хĕрÿ тапхăр пырать: çĕр ĕçченĕсем пиçсе çитнĕ тыр-пула выраççĕ, выльăх апачĕ хатĕрлеççĕ, кĕрхи çĕртме тăваççĕ. Кăçал тĕш-тырăпа пăр-çа йышши культурăсене районĕпе пурĕ 15875 гектар çинчен пухса кĕртмелле. Хальхи вăхăтра çак ĕçĕн 12,6 проценчĕ пурнăçланнă. Августăн 2-мĕшĕ тĕлне пĕрчĕллĕ культурăсене 1999 гектар çинчен пухса кĕртнĕ, вĕсенчен 1675 гектар кĕрхи тулă пулсан, 278 гектар — ыраш. Урпана хальлĕхе 46 гектар çинчен анчах пухнă. Районĕпе пурĕ ĕçченсем 4714 тонна çапса тĕшĕленĕ. Пĕр гектарти вăтам тухăç 23,6 центнерпа танлашать. Аван ĕлкĕрсе пыракан хуçалăхсене те палăртса хăварар. Вĕсем «Труд» ЯХПК, «Искра», «Урожай» колхозсем, «Слава картофелю»
Васильевкăра – ял уявĕ

Васильевкăра – ял уявĕ

Чăваш ялĕсем уçă сывлăшпа, илемлĕ вырăнсемпе, ырă та тарават çынсемпе пуян. Яла пырса кĕрсен таврари илем чун-чĕрене тыткăнлать, ешĕл курăклă, варкăш çил çинче шĕпĕлтетсе ларакан йăмрасемлĕ урамсем хăйсен ытамне илеççĕ. Ялта çуралса ÿссе халь пысăк хулара кун кунлакансем чĕрене çывăх вырăна çитсе килме канмалли кунсене чăтăмсăррăн кĕтеççĕ. Васильевка ялне пырса кĕрсен кунтан каялла каяс та килмест. Ялĕ пĕчĕк, 31 хуçалăх çеç пулсан та, ытарайми илемпе уйрăлса тăрать кунти тавралăх. Йĕри-тавра ăна вăрман хупласа илнĕ, вăл ял çыннисене хăйĕн парнисемпе час-часах савăнтарать. Çырли-кăмпи, милĕкĕ, мăйăрĕ, вутти, утти, тĕрлĕ сиплĕ курăкĕ — вăрман пуянлăхĕшĕн кашниех хавас. Ял çумĕнчех пĕве сарăлса выртать. Унта час-часах пулă тытакансене курма пулать, çуллахи шăрăхра ача-пăча шыва кĕрсе савăнат
«Надежда» парнесемпе савăнтарать

«Надежда» парнесемпе савăнтарать

Комсомольски район центрĕнче вырнаçнă «Надежда» суту-илÿ çуртне çитсе курман çын пирĕн хушăра çук пулĕ. Вăл уçăлнăранпа кăçал 26 çул çитнĕ май унта кашниех пулса курнă тесе шутлатăп. Район çыннисем çеç мар, таврари районсенче пурăнакансем те килсе çÿреççĕ кунта. Çуралнă куна «Надеждăра» тăрăшакансемпе тавар туянакансем пĕрле июлĕн 26-мĕшĕнче паллă турĕç. Савăнăçлă уяв кунĕ тĕлне парнесем те чылай хатĕрленĕ. Тавар туянакансем хушшинче лотерея вылявĕ йĕркелерĕç. — Суту-илÿ çурчĕ ĕçлеме пуçланăранпа 26 çул çитрĕ. Çак вăхăтра эпир туянакансен кăмăлне туллин тивĕçтерес тĕллевпе ĕçленĕ те, малашне те ĕçлĕпĕр. Паян пурин валли те парне хатĕрленĕ, пирĕн уяв сирĕн уяв пултăр, — терĕ Надежда Валентиновна Краснова ертÿçĕ пухăннисене ăшшăн саламласа. Сăмах май каласа хăварас пулсассăн, парнесен фончĕ
Моряксен туслăхĕ çирĕп

Моряксен туслăхĕ çирĕп

Раççей Федерацийĕн Президенчĕн 2006 çулхи майăн 31-мĕшĕнче йышăннă Указĕпе килĕшÿллĕн, Тинĕс-çар флочĕн кунне çулсерен июлĕн юлашки вырсарникунĕнче паллă тăваççĕ. Флот çывăхĕнчи хуласенче ку уява уйрăмах анлăн палăртаççĕ. Паллах, океансемпе тинĕссем пирĕнтен пиншер çухрăмра вырнаçнă, апла пулин те хумсем епле чÿхеннине курнисем пирĕн хушăра чылайăн. Хăйсен çамрăклăхне аса илсе июлĕн 29-мĕшĕнче вĕсем тĕлпулу йĕркелерĕç. Чылайăшĕ кунта çемйипех килнĕ, ашшĕне е аслашшĕ-кукашшĕне хисеплесе тельняшка тăхăннă ачасене курма уйрăмах кăмăллă пулчĕ. Пухăннисене «Тинĕс тăванлăхĕ» обществăлла организаци ертÿçи Евгений Орешкин, районти ветерансен совечĕн председателĕ Юрий Тимофеев, «Пограничниксен тăванлăхĕ» обществăлла организацин районти уйрăмĕн ертÿçин çумĕ Геннадий Филиппов, Совет çарĕсен Германи
Пирĕн яла килсе кур

Пирĕн яла килсе кур

Кашни ялах хăйне евĕр илемлĕ, кашни ялтах пуян историллĕ паллă вырăнсем, уйрăмах илĕртÿллĕ çутçанталăк кĕтесĕсем пур. Паян эпир хаçат вулаканĕсене Хирти Мăнтăр ялĕ тăрăх пĕчĕк çул çÿреве чĕнесшĕн. Истори сукмакĕпе Хăçан, мĕнле пуçланса кайнă-ши икĕ пайран /Турхан тата Мăнтăр/ тăракан Хирти Мăнтăр ялĕ? Ватăрах çынсем хăйсен аслашшĕ-асламăшĕсен сăмахĕсем тăрăх çапла каласа параççĕ. 17-мĕш ĕмĕр çурринче ?1650 çулта/ Хирти Мăнтăр ялне хальхи Вăрмар районĕнчи Кивĕ Мăнтăр ялĕнчен 3 çемье куçса килнĕ. Каярахпа хальхи Канаш районĕнчи Юмансар ялĕнчен тата 3 çемье куçнă. Çапла майпа Хирти Мăнтăр ялĕ ултă çемьерен пуçланса кайнă. Вĕсем сĕм вăрман варринче йывăç хăртса хир тăваççĕ. Çав «хир» ячĕпе ялне Хирти Мăнтăр тесе ят параççĕ. Турхан ялĕ 1650—1652 çулсенче Елчĕк районĕнчи Хирти Пăва çумĕнчи Ту